Decennialang werden veel van de open graslanden en savannebossen van India afgedaan als gedegradeerde bossen of 'woestenijen', overblijfselen van verloren jungles, wachtend op herstel. Maar recent onderzoek stelt dat verhaal ter discussie. Een baanbrekende studie, die literair bewijs, ecologische wetenschap en paleodata combineert, toont nu aan dat de savannes van India een oeroude oorsprong hebben en eeuwen of zelfs millennia lang hebben bestaan ​​als stabiele ecosystemen, en niet als slachtoffers van ontbossing. Deze erkenning verandert onze manier van denken over natuurbehoud, herstel en landgebruikbeleid op het subcontinent.

Hoe oude teksten ecologie ontsluiten: folklore als bewijs

De nieuwe studie, gepubliceerd in People and Nature, analyseerde eeuwenoude Marathi- en Sanskrietteksten, volksliederen, gedichten, mythen en pelgrimsverslagen van gemeenschappen in West-India. De onderzoekers vonden verwijzingen naar wilde planten, grassen en landschapsbeschrijvingen die overeenkomen met savanne-ecosystemen. Zo worden bijvoorbeeld de acacia ( Vachellia leucophloea ), stekelige savannestruiken en uitgestrekte, 'lege, met gras gevulde' valleien herhaaldelijk genoemd.

In een 13e-eeuwse tekst van een heilige-dichter worden in devotionele verzen de flora beschreven die kenmerkend is voor de savanne; in andere teksten verwijzen herders en reizigers naar "doornige vlakten" die rijk zijn aan gras in plaats van dicht bos.

In totaal documenteerde het team 44 soorten aan de hand van de teksten: bijna twee derde daarvan wordt tegenwoordig herkend als savannesoorten, wat erop wijst dat deze landschappen niet recent zijn ontstaan, maar historisch gezien al langer bestaan.

Deze historische documentatie biedt een belangrijk, vaak over het hoofd gezien, soort ecologisch bewijs: literatuur over paleo-ecologie. Hiermee kunnen we achterhalen wat er bestond lang voordat er moderne onderzoeken en satellietbeelden bestonden.

Lees ook: 8 dieren die vuur en zelfs een nucleaire explosie kunnen overleven

Ecologie en paleoecologie: wetenschappelijk bewijs ondersteunt de hypothese van de oude savanne

Het literaire bewijsmateriaal komt overeen met wetenschappelijk en paleoecologisch onderzoek. Studies van fytolieten van grassen (microscopische siliciumdeeltjes uit grassen) en gefossiliseerde plantenresten in centraal India tonen aan dat savannegrassen al miljoenen jaren op het subcontinent voorkomen.

Door klimaatverandering veroorzaakte veranderingen, zoals de ontwikkeling van een sterk seizoensgebonden moessonpatroon na de opheffing van het Tibetaanse plateau, transformeerden delen van het Indiase subcontinent van aaneengesloten tropisch regenwoud naar meer seizoensgebonden, open bos- en graslandbiomen. Deze overgang, die ongeveer 5-8 miljoen jaar geleden plaatsvond, komt overeen met wereldwijde patronen voor de uitbreiding van savannebiomen.

Recenter onderzoek naar ecologische kartering en de verspreiding van biomen bevestigt dat grote delen van het schiereiland en centraal India overeenkomen met savanne-/bosgraslandomstandigheden: gematigde regenval, een seizoensgebonden klimaat, een open bladerdak met een grasachtige ondergroei en een boomdekking die in toom wordt gehouden door bodem, vuur, begrazing of andere ecologische processen.

De ecologische wetenschap ondersteunt de conclusie dat savannes in India geen toevallige of gedegradeerde bossen zijn, maar oude, blijvende ecosystemen, op basis van meerdere criteria, zoals het fossielenbestand, de klimaatgeschiedenis en de huidige vegetatiepatronen.

Lees ook: China's groene ambitie: bosuitbreiding, energie-efficiëntie en ambitieuze CO2-doelstellingen

Geografie en omvang: waar de savannes van India voorkomen

Volgens een recent onderzoek bestaat er alleen al in West-India nog zo'n 37,485 vierkante kilometer aan open graslanden, wat ongeveer twee derde van het oppervlak van het Michiganmeer beslaat.

Buiten West-India strekken savanne- en graslandbiomen zich uit over de centrale schiereilandregio's en het noordoosten in gebieden zoals de Terai-Duar-savanne en -graslanden, de laaglandgordel aan de voet van de Himalaya.

Deze savannes, variërend van open graslanden met weinig bomen tot meer bosrijke savannebossen, maken deel uit van een groter geheel dat heel India omvat en dat door de eeuwen heen is gevormd door klimaat, bodem, branden, herbivoren en menselijk gebruik.

Het is cruciaal om deze omvang te erkennen: het betekent dat savannes niet slechts kleine, geïsoleerde gebieden zijn, maar belangrijke ecotypes die grote delen van het subcontinent beslaan en die bescherming en zorgvuldig beheer verdienen.

Lees ook: Is uw rundvlees verbonden met ontbossing in de Amazone? Dit is wat het rapport zegt.

Waarom savannes verkeerd werden begrepen: koloniale erfenis en bebossingsbias

Historisch gezien gaf het bosbeleid uit het koloniale tijdperk, en later ook het denken over natuurbehoud, prioriteit aan dichte bossen met een gesloten bladerdak. Landschappen met weinig bomen of open graslanden werden vaak bestempeld als 'woestenijen', 'gedegradeerde gebieden' of 'ontboste gebieden'. Veel savannes werden daardoor ten onrechte geclassificeerd als gedegradeerde bossen.

Deze verkeerde classificatie leidde tot agressieve boomplant- en herbebossingscampagnes, vaak zonder rekening te houden met de lokale ecologische en culturele context. Helaas herstelt het planten van bomen op natuurlijke savannegraslanden geen 'echt bos' — het verstoort het natuurlijke evenwicht tussen boom en gras, schaadt inheemse savannesoorten en ondermijnt traditionele veeteelt of pastorale bestaansmiddelen.

De nieuwe bevindingen, met name uit oude teksten, dagen deze vooroordelen uit. Als de savannes in India een eeuwenoude oorsprong hebben, dan moet het herbebossingsbeleid worden herzien: we moeten onderscheid maken tussen daadwerkelijk gedegradeerd land en oude savanne-ecosystemen die bescherming verdienen, niet transformatie.

Lees ook: VN-rapport: 391 miljoen hectare tropisch regenwoud loopt groot risico om verloren te gaan

Waarom savannes belangrijk zijn: biodiversiteit, koolstof en cultuur

Het erkennen van savannes als oude en geldige biomen heeft grote gevolgen:

• Biodiversiteit en endemisme: Savannes in India herbergen vele planten- en diersoorten die uniek zijn voor deze graslanden. Volgens sommige schattingen bevatten Indiase savannegraslanden meer dan 200 endemische plantensoorten, waarvan vele bedreigd worden door veranderingen in het landgebruik.
• Ecosysteemdiensten: Savannes bieden Weidegronden voor vee, ondersteuning van bestuivers en graslandfauna, instandhouding van bodem- en hydrologische cycli en een bijdrage aan de opslag van koolstof, en soms bescherming tegen woestijnvorming in seizoensklimaten.
• Cultureel en historisch erfgoed: Eeuwenlang hebben menselijke gemeenschappen, herders, veehouders en stammen in en rond deze landschappen geleefd. Folklore, liederen, pelgrimsverhalen en literatuur dragen allemaal bij aan de herinnering aan savannes, waardoor ze deel uitmaken van cultureel erfgoed, en niet slechts van ecologische zones.
• Relevantie voor natuurbehoud en klimaatactie: In het tijdperk van klimaatverandering en massale bosaanplant kan het behandelen van savannes als gedegradeerde bossen ecologische schade veroorzaken. Door savannes te erkennen als geldige biomen, kan het beleid voor herstel en natuurbehoud verschuiven naar het beschermen van hun unieke vegetatie, het ondersteunen van biodiversiteit en het voorkomen van schadelijke herbebossing.

Kortom: savannes zijn belangrijk, niet als tweederangsland, maar als ecosystemen met intrinsieke ecologische, culturele en klimatologische waarde.

Lees ook: Hittebestendige plant uit Death Valley kan de weg vrijmaken voor klimaatbestendige gewassen

Conclusie: het herschrijven van de Indiase landschapsgeschiedenis en zijn toekomst

De bewering dat de savannes in India een eeuwenoude oorsprong hebben, is meer dan academisch: het vereist een heroverweging van hoe we omgaan met graslanden, hoe we herstel uitvoeren, wat als "bos" wordt beschouwd en hoe we verschillende ecosystemen waarderen. Savannes zijn geen mislukte bossen; het zijn ecosystemen met hun eigen geschiedenis, biodiversiteit en waarde.

Nu beleidsmakers, natuurbeschermers en burgers zich verenigen voor natuurherstel en herbebossing met CO2-compensatie, moeten we een uniforme aanpak vermijden. Voor savannes is natuurbehoud wellicht de juiste aanpak, niet het planten van bomen. Voor graslandfauna is habitatbescherming wellicht de juiste stap, niet het omvormen van leefgebieden.

Deze herontdekking van het savanne-erfgoed biedt hoop dat India's openlandecosystemen, die lang onbegrepen zijn gebleven, erkenning, bescherming en respect krijgen. Daarvoor moeten we ons laten leiden door zowel oude teksten als moderne wetenschap.

Korte datasnapshot

Lees ook: Hoe klimaatverandering het verspreidingsgebied van slangen in India verandert

Top 5 veelgestelde vragen over de savannes in India die een eeuwenoude oorsprong hebben

1. Betekent dit dat alle open graslanden in India sinds de oudheid een natuurlijke savanne zijn?

Nee. Hoewel de studie aantoont dat savanneachtige ecosystemen al eeuwenlang bestaan, zijn niet alle open gebieden natuurlijke savannes. Elke regio heeft een ecologische en historische beoordeling nodig voordat land kan worden geclassificeerd of hersteld.

2. Waarom werden savannes vroeger ten onrechte als gedegradeerde bossen geclassificeerd?

Omdat het koloniale en postkoloniale bosbeleid prioriteit gaf aan dichte bossen en de waarde van hout, werden open graslanden beschouwd als ‘woestenijen’ of ‘ontboste gebieden’, wat leidde tot campagnes voor het planten van bomen en herbebossing, ongeacht de ecologische context.

3. Zijn savannes minder waardevol dan bossen als het gaat om koolstofopslag of biodiversiteit?

Niet per se. Savannes ondersteunen een unieke biodiversiteit, endemische planten en graslandfauna en leveren ecosysteemdiensten zoals begrazing, grondwateraanvulling, bodemonderhoud en weerbaarheid tegen bosbranden. Hun koolstofdynamiek verschilt, maar ze blijven ecologisch waardevol.

4. Moeten we dan stoppen met het planten van bomen en het kappen van nieuwe bossen?

Helemaal niet. Het planten van bomen blijft essentieel in gedegradeerde gebieden en echt ontboste zones. Maar algehele herbebossing, vooral boven oude savannes of graslanden, kan inheemse ecosystemen schaden. Herstelbeleid moet contextgevoelig zijn en gebaseerd op de ecologische geschiedenis.

5. Wat betekent dit voor het huidige natuurbehoudbeleid in India?

Dit betekent dat savannes en graslanden als aparte biomen erkend moeten worden. Beschermingsinspanningen moeten savannehabitats beschermen, slecht geplande herbebossing voorkomen, herstel van graslanden ondersteunen en traditionele kennis integreren met moderne ecologische wetenschap.

Lees ook: De Kilimanjaro verliest bijna 75% van zijn plantensoorten — wetenschappers zoeken naar de oorzaak